HISTORIA

Od swojej pierwszej międzynarodowej edycji Konkurs Dyrygentów im. Grzegorza Fitelberga stał się w Polsce trzecim – obok Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina oraz Skrzypcowego im. Henryka Wieniawskiego – reprezentacyjnym konkursem muzycznym i od razu wszedł do ekskluzywnego grona Stowarzyszenia Międzynarodowych Konkursów Muzycznych z siedzibą w Genewie. Co najistotniejsze – konkurs ten od początku bardzo silnie zaznaczał swoją obecność w konkursowym pejzażu Europy, o czym najlepiej zaświadcza, obok klasy nagrodzonych muzyków i liczby zgłoszeń kandydatów z całego świata, fakt przyjazdów do Katowic kandydatów już nagrodzonych lub wyróżnionych na innych, starszych i bardziej renomowanych konkursach sztuki dyrygenckiej. Konkurs do życia powołał długoletni dyrektor Filharmonii Śląskiej – prof. Karol Stryja, absolwent klasy dyrygentury G. Fitelberga, wychodząc wszak ze swoim pięknym i celnym pomysłem wpierw na forum krajowe.

Ogólnopolski Konkurs Dyrygentów

Pierwszy konkurs 1970

I Ogólnopolski Konkurs Dyrygentów – bo taką przyjął nazwę – odbył się w dniach od 7 do 18 grudnia 1970 roku. Młodych polskich dyrygentów oceniało jury pod przewodnictwem prof. Józefa Wiłkomirskiego. Wśród jurorów byli także m.in. Bolesław Woytowicz i Karol Stryja. Laureatem II nagrody (pierwszej nie przyznano) został Józef Radwan, trzecią zdobył Zygmunt Rychert, a wyróżnienia uzyskali: Agnieszka Duczmal, Andrzej Jakubowski, Włodzimierz Kamirski oraz Kazimierz Morski.

Drugi konkurs 1974

Zachęcające wyniki I konkursu, jak podkreślali to obserwatorzy, stały się podstawą do zorganizowania ponownego. Doszedł on do skutku w dniach 4 – 15 listopada 1974 r. Do jury poproszono m.in. tak wybitnych polskich muzyków, jak Kazimierz Wiłkomirski, Zygmunt Latoszewski, Józef Powroźniak czy Krzysztof Missona. Zwycięzcą konkursu został Marek Pijarowski – późniejszy długoletni dyrektor filharmonii we Wrocławiu i w Łodzi. Laureatem drugiej nagrody został Jerzy Salwarowski, wtedy już laureat międzynarodowego, wielce cenionego Konkursu Dyrygenckiego w Budapeszcie, blisko związany potem z Filharmonią Śląską, WOSPRiTV oraz z orkiestrami filharmonicznymi w Opolu, Lublinie i Szczecinie, a także z Operą Śląską w Bytomiu. Trzecią nagrodę zdobyła Agnieszka Kreiner. Wśród wyróżnionych znajdujemy Wojciecha Michniewskiego, cenionego polskiego artystę, późniejszego stałego dyrygenta Filharmonii Narodowej i Orkiestry „Sinfonia Varsovia”, jak też m.in. dyrektora artystycznego Filharmonii Poznańskiej.

I Międzynarodowy Konkurs Dyrygentów 1979

I Międzynarodowy Konkurs Dyrygentów odbył się w dniach od 9 do 16 grudnia 1979, w roku setnej rocznicy urodzin jego patrona. Oprócz Ministerstwa Kultury i Sztuki do organizacji konkursu włączyły się: Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach oraz – co naturalne – Państwowa Filharmonia Śląska. Powołano międzynarodowe jury, którego przewodniczącym został wybitny polski dyrygent, ówczesny dyrektor artystyczny WOSPRiTV w Katowicach – prof. Stanisław Wisłocki.

Zwycięzcą konkursu został przedstawiciel ówczesnej NRD – Claus Peter Flor. Drugą nagrodę otrzymał przedstawiciel Kanady – Uri Mayer, a trzecią Polak – Tadeusz M. Wojciechowski, absolwent warszawskiej Akademii Muzycznej. Wyróżnienia zdobyli: liczący się dziś w życiu koncertowym wielu krajów Japończyk Takuo Yuasa (otrzymał on ponadto Nagrodę Orkiestry), Austriak Hans Graf oraz przedstawiciel ówczesnej Czechosłowacji – Tomas Koutnik, który już był zwycięzcą renomowanego konkursu w Besançon.

Ciekawe również było grono osób wyróżnionych na I Międzynarodowym Konkursie. Niewątpliwie największą sympatią ale i uznaniem cieszył się Japończyk Takuo Yuasa, ówczesny asystent Seiji Ozawy, jednocześnie laureat konkursu dyrygenckiego w Bristolu (1978).

II Międzynarodowy Konkurs Dyrygentów 1983

Po czterech latach, w dniach 3 – 11 grudnia 1983, w 30. rocznicę śmierci patrona konkursu, zorganizowany został II Międzynarodowy Konkurs Dyrygentów im. Grzegorza Fitelberga. Na konkurs wpłynęło 100 zgłoszeń z 25. krajów świata, w tym 18 z Polski.

Przewodniczącym międzynarodowego jury został prof. Karol Stryja. Jurorzy zagraniczni reprezentowali Belgię, Czechosłowację, NRD i RFN, Danię, Bułgarię i Grecję, a nasz kraj dodatkowo tacy dyrygenci, jak Jerzy Katlewicz, Krzysztof Missona oraz Antoni Wit.

Obserwatorzy z kraju i zagranicy jednomyślnie stwierdzali, że poziom II Międzynarodowego Konkursu był bardzo wysoki i wyrównany, podkreślano profesjonalizm wszystkich kandydatów do nagród. Istotnym wyznacznikiem wartości i rangi katowickiego konkursu stał się też ogólnie akceptowany werdykt jury. Trzy wyróżnienia otrzymali: Richard Fletcher z USA, Zbigniew Graca z Polski oraz Ruben Silva z Boliwii. Trzecią nagrodę i brązowy medal zdobył Andreas Weiss (RFN), już wtedy mający za sobą 15-letnią karierę dyrygencką. Jego trzy konkursowe występy wywarły na mnie największe wrażenie i to on był dla wielu najpoważniejszym kandydatem do zwycięstwa. Na co najmniej równorzędnym poziomie zaprezentował się drugi Niemiec – Anton Zapf, laureat II nagrody. Ku wielkiej radości, zwłaszcza melomanów, I nagrodę i złoty medal zdobył Chikara Imamura z Japonii.

III Międzynarodowy Konkurs Dyrygentów 1987

Zauważony i niekwestionowany przez krajowych i zagranicznych obserwatorów, a także samych uczestników II konkursu, bardzo wysoki i wyrównany poziom spowodował ogromne zainteresowanie trzecią edycją konkursu. Nadeszło ok. 400 zapytań o regulamin i program konkursu. Oficjalnych zaś zgłoszeń napłynęło 157 i to z 33. krajów świata. Komisja weryfikacyjna na podstawie nadesłanych dossiers do udziału w konkursie zakwalifikowała 36. kandydatów z 21. krajów oraz trzech rezerwowych kandydatów. Ostatecznie do konkursu przystąpiło 32. dyrygentów z 19. krajów. Międzynarodowe jury tworzyli dyrygenci znani już z poprzednich konkursów oraz – po raz pierwszy – dyrygenci i pedagodzy z Holandii, ZSRR i Bułgarii. Przewodniczącym jury został wybrany ponownie prof. Karol Stryja. Konkurs odbywał się w dniach od 4 do 13 grudnia 1987 roku.

Drugą nagrodę zdobył francuski dyrygent Patrick Fournillier.

Niewątpliwie największą indywidualnością III konkursu był niemiecki dyrygent, Michael Zilm – gruntownie wykształcony absolwent Thomasa Ungara w Hochschule für Musik w Stuttgarcie oraz Accademia Chigiana w Sienie, gdzie studiował m.in. u F. Ferrary i C.M. Giuliniego. Miał zaszczyt być asystentem Herberta von Karajana podczas salzburskich przygotowań do festiwalowych spektakli Aidy, Falstaffa i Parsifala. Swoistą ciekawostką związaną z postacią M. Zilma był fakt odrzucenia jego zgłoszenia na poprzedni katowicki konkurs (nb. w tymże 1983 roku wygrał on renomowany konkurs w Besançon).

III nagrodę uzyskał Robert Ziegler (USA), a trzy wyróżnienia zdobyli: Andrzej Borejko (ZSRR), Marlene Urbay Lesteiro (Kuba) oraz Polak Jerzy Kosek, absolwent katowickiej Akademii Muzycznej z klasy prof. K. Stryji.

IV Międzynarodowy Konkurs Dyrygentów 1991

Konkurs tradycyjnie odbywał się w grudniu w dniach od 6 do 15. Do Katowic nadesłano rekordową liczbę aż 226. zgłoszeń z 41. krajów całego świata. Komisja weryfikacyjna na podstawie nadesłanych materiałów zakwalifikowała do organizowanych po raz pierwszy eliminacji 143. kandydatów z 32. krajów. Eliminacje odbyły się w dniach od 2 do 4 XII. Kandydatom towarzyszyła orkiestra katowickiej Akademii Muzycznej. Jury pod przewodnictwem prof. Jana W. Hawela zakwalifikowało do konkursu 40. kandydatów z 17. państw świata. Ukonstytuowało się międzynarodowe jury, w którym zasiadł jeden z najwybitniejszych dyrygentów naszych czasów – Sir Charles Groves. Po raz pierwszy przyjechał też wtedy do Katowic wybitny pedagog Thomas Ungar. Jury przewodniczył po raz kolejny prof. Karol Stryja.

Dwa równorzędne wyróżnienia zdobyli Mirosław Jacek Błaszczyk z Polski oraz Włoch Mario Lamberto. Trzecią nagrodę i brązowy medal zdobył młody dyrygent austriacki, Christoph Campestrini. Dwie drugie nagrody ex aequo oraz dwa srebrne medale zdobyli: Shinik Hahm (Korea Płd.) oraz Jin Wang z Chin, dobrze znani nam z późniejszych występów w Katowicach i w Operze Śląskiej w Bytomiu – występów, które potwierdziły ich bardzo wysokie umiejętności.

Zwycięzcą katowickiego konkursu został Japończyk – Makoto Suehiro.

V Międzynarodowy Konkurs Dyrygentów 1995
Na złoty jubileusz Filharmonii Śląskiej

Inicjator i dyrektor artystyczny Międzynarodowych Konkursów im. Grzegorza Fitelberga – prof. Karol Stryja zawsze bardzo zabiegał o jak najlepsze imię konkursu. Do jury V konkursu, jaki odbył się w dniach od 4 do 17 grudnia 1995 roku. Do Katowic przyjechało 64. młodych dyrygentów, w tym 9. Polaków. W jury zasiedli: Rudolf Baumgartner ze Szwajcarii, Edgar Braun z USA, Juozas Domarkas z Litwy, Jerzy Katlewicz i Jan Krenz z Polski, David Lloyd Jones z Wlk. Brytanii, Lim Pyung Yung z Korei Płd., Mendi Rodan z Izraela, Lothar Seyfarth z Niemiec, Jerzy Swoboda z Polski, Otokar Trhlik z Czech, no i założyciel i pomysłodawca konkursu – prof. Karol Stryja, który został przewodniczącym jury.

Zwyciężyła Victoria Zhadko, drugie miejsce zdobył Japończyk Hidehiro Shindori, trzecie Achim Fiedler, a dwa równorzędne wyróżnienia Marco Parisotto i Hiroyuki Shimizu.

VI Międzynarodowy Konkurs Dyrygentów 1999

Był to pierwszy konkurs bez jego założyciela i twórcy: prof. Karol Stryja zmarł w styczniu 1998 roku. Przewodniczącym jury został Jan Krenz. Po raz pierwszy do składu jury poproszono dwóch zwycięzców katowickiego konkursu: Japończyka Chikarę Imamurę i Niemca Michaela Zilma, a także wyróżnionego w 1991 roku Mirosława J. Błaszczyka. Na adres konkursu wpłynęło 149 zgłoszeń z 32. krajów, komisja weryfikacyjna dopuściła 80. młodych dyrygentów z 27. państw, do konkursu przystąpiło ostatecznie 51. kandydatów z 24. krajów.

Po raz pierwszy przesłuchania I etapu odbywały się z udziałem innej orkiestry – zamiast orkiestry gospodarzy grała orkiestra studencka katowickiej Akademii Muzycznej.

Jury pod przewodnictwem Jana Krenza dwa wyróżnienia ex aequo przyznało Tao Lin z Chin oraz Polakowi Michałowi Nesterowiczowi. Trzecią nagrodę – także ex aequo – otrzymali Stephen Ellery (Wielka Brytania) oraz Charles Olivieri- -Munroe z Kanady, drugą – Tomas Hanus z Czech, a zwycięzcą konkursu został Massimiliano Caldi z Włoch.

VII Międzynarodowy Konkurs Dyrygentów 2003

Skład jury konkursu: Tadeusz Strugała – przewodniczący, Mirosław J. Błaszczyk (Polska), Juozas Domarkas (Litwa), Jan Wincenty Hawel (Polska), Chikara Imamura ( Japonia), Jerzy Katlewicz (Polska), David Lloyd-Jones (Anglia), Marek Pijarowski (Polska), Jerzy Salwarowski (Polska), Otakar Trhlik (Republika Czeska), Lim-Pyoung Yong (Korea Płd.), Michael Zilm (Niemcy), sekretarz jury Leon Markiewicz.

Na konkurs wpłynęło 107 zgłoszeń. Wstępną selekcję umożliwiły przysłane rejestracje magnetowidowe. Do konkursu przystąpiło jednak tylko 31. muzyków. Zdobywcami I nagrody ex aequo zostali Modestas Pitrenas i Aleksandar Markovič Tak jak poprzednio, niemal głównym bohaterem konkursowych zmagań była Orkiestra Filharmonii Śląskiej. Jej nagroda – jakże cenna i wymowna – przyznana została tym razem jednemu z dwóch zwycięzców, co w Katowicach stało się po raz pierwszy: litewskiemu dyrygentowi Modestasowi Pitrenasowi. Laureatem III nagrody został Czech Marko Ivanovič.

Gośćmi VII konkursu była plejada osobistości, a wśród nich Marianne Granvig – prezydent Światowej Federacji Międzynarodowych Konkursów Muzycznych, zarazem sekretarz Konkursu im. Carla A. Nielsena w Odense, którego inicjatorem był Karol Stryja, oraz były wiceprezydent ŚFMKM, Richard Rodziński, syn sławnego polskiego dyrygenta, Artura Rodzińskiego.

Zwycięzcy konkursów:

• 1979 - CLAUS PETER FLOR - Niemcy
• 1983 - CHIKARA IMAMURA - Japonia
• 1987 - MICHAEL ZILM - Niemcy
• 1991 - MAKOTO SUEHIRO - Japonia
• 1995 - VICTORIA ZHADKO - Ukraina
• 1999 - MASSIMILIANO CALDI - Włochy
• 2003 - ALEKSANDAR MARKOVIĆ - Serbia i MODESTAS PITRÉNAS - Litwa
• 2007 - EUGENE TZIGANE - USA